Onze premier Balkenende hecht sterk aan "normenenwaarden". Wij zeggen liever "waarden en normen", want normen worden afgeleid van waarden. Net toen het debat hierover in Nederland wat uitgeblust raakte, werd hij de voorzitter van de Europese Commissie. 'Mooi,' dacht Balkenende, 'dan neem ik mijn normenenwaarden mee naar Europa'. Slim.
Dit debat op Europees niveau is niet echt spetterend interessant geworden, maar het werpt toch wel de vraag op naar die Europese waarden en normen.
Opinie # 9: Normen en waarden, individu
en gemeenschap
Kort gezegd: Het individualisme is wel iets te ver doorgeschoten. We kunnen
en hoeven dit niet terug te draaien, we kunnen libertair-sociaal denken in de en-en
vorm. Maar niet de staat moet iets doen: dat kunnen wij zelf als mondige burgers
wel.
Opinie # 21: Welke
waarden en normen?
Kort gezegd: Laten we onze feitelijke pluriformiteit behouden. Er is wel
degelijk een gemeenschappelijke basis daaronder te behouden. Laten we ook onze
waarden en normen heroverwegen en kiezen voor 'meer gemeenschap' naast behoud
van het individualisme.
Opinie # 29: Nieuwe
waarden en normen?
Kort gezegd: Deels wel, deels niet. Er zijn waarden die zo waardevol zijn en
die zulke oude wortels hebben dat we daar zuinig op moeten zijn. Maar waarden
zijn geen stenen tafels, voor eeuwig vastgelegd; ze zijn steeds in discussie en
dit is ook goed. Gelijktijdig kunnen we nieuwe waarden en normen formuleren en
afspreken. Deze hoeven het individualisme niet terug te draaien, wel kunnen ze
nieuwe bindingen creëren, want die zijn er wel nodig.
Zijn die er wel? Zo ja, welke? En willen wij die volgen? Zijn het de onze? Al snel merken we dan dat een aantal van die waarden eigenlijk meer westers zijn dan Europees, of eigenlijk liever universeel, of in elke geval vinden wij Europeanen dit. Iedereen ter wereld zou ze dus moeten volgen. Toch zijn er enkele typisch Europese waarden waarop we zuinig moeten zijn.
Ja, maar wat is nu precies De Verlichting? En hoe Europees is deze?
We verwijzen naar een apart essay hierover dat De Verlichting filosoof voor
filosoof langsloopt, te beginnen met de islamitische falasafi die al ver
voor 'onze' Verlichting dezelfde ideeën hadden, dan overwippend naar onze
Nederlandse Erasmus en dan door naar Kant als voltooier van De Verlichting. In
dit opiniestuk vermelden we niet al die filosofen, maar slechts de conclusie van
de schrijver van het essay.
We nemen een oceaanstomer, steken Voltaire in onze tas en nemen een kijkje in de huidige VS. Oei, dat is even schrikken: de neo-conservatieven hebben daar de macht overgenomen. Zij verspreiden oude waarden en normen en bestrijden de nieuwe. Het gaat vooral om de zogeheten family values, de 'gezinswaarden', lees: om kuisheid. Seks, zeker voor het huwelijk, is een zwaar taboe in de VS. Geweld is dat niet. Overal zien we religie de politiek en de samenleving domineren.
We zien dus verschillen tussen de waarden en normen van beide werelddelen. Er zijn dus inderdaad universele waarden, maar er zijn ook enkele typisch Europese waarden en normen. Wel, laten we daar dan ook maar zuinig op zijn en kritisch blijven op wat ons vanaf de Atlantisch Oceaan komt aanwaaien.
Het eigenlijke essay staat in vier bestanden met elk een eigen lijst van bronnen. Klikt u op de vier subtitels hierboven en u komt er.