Vorige Start Omhoog Volgende

Beste politici

of: 

Weet op wie u stemt

Weblog tegenwicht # 166, 
26 januari 2014

Deel zes van een korte serie

De serie weblogs over De Crisis zijn bijeengezet in Opiniestuk # 61: De Crisis 

Staat en markt

De staat heeft het neoliberalisme omarmd, dat staat voor een kleine staat en een grote markt. De staat is fors gaan liberaliseren en privatiseren. Zij leverde macht in ten gunste van de markt in de hoop op economische groei. Die kwam er, maar nu stuit iedereen op het feit dat er grenzen zijn aan die groei, sterker nog, dat het huidige neoliberale kapitalistische systeem in zichzelf vastloopt. 

De markt was eerst een markt van waren, brood, maÔs en machines, productie dus. De markt ontwikkelde zich tot een markt in geld dat er was, de financiŽle markt waarop je geld kunt kopen - in feite: lenen. Dit gebeurde op zo'n grote schaal dat de financiŽle markt er een werd van schulden, geld dat er nog niet is. 

Deze markt groeide ongebreideld door tot zij in zichzelf vastliep vanwege het ongelimiteerd, grenzeloos uitlenen van toekomstig geld: de bankencrisis die in 2008 begon. De staat vond de banken noodzakelijk en sprong bij door garant te staan voor schulden, door banken geld te lenen en door banken deels ('de giftige hypotheken') of in hun geheel op te kopen (ABN-AMRO, SNS Reaal). Hiertoe moest de staat geld lenen bij de banken en kwam zij zelf in een economische crisis - dus in een politieke crisis.

Wij leven nu in "corpocratiŽ", gestoeld op de utopie van het neoliberalisme die een illusie is gebleken. De staat voerde de wensen van de markt uit. De markt domineert de staat. 'Als u niet doet wat wij willen - veel rechten, lage belastingen - dan vertrekken wij naar een ander land'. De inkomensongelijkheid en de armoede nam toe; de rijken werden rijker, de armen armer. De rijksten betalen het minste, de armsten betalen de rekening van de falende rijke speculanten met hun extreem hoge lonen, hun bonussen en vertrekpremies van getallen met veel nullen. Er zal iets moeten gebeuren: er is tegenwicht nodig, een tegenmacht. 

Gezocht: een nieuwe Henry Ford - Superkapitalisme
Ewald Engelen, NRC Handelsblad 4 januari 2014 
"De droom van welvaart en geluk voor iedereen werd verstoord door de corpocratie van bedrijven die alles bepalen. [... ... ...]
Vijf jaar na de grootste financiŽle crisis sinds 1930 [...] ruim vijf jaar na Lehman, is het zonneklaar dat dit niet zomaar een crisis is, maar een systeemfout die tot in de haarvaten van het kapitalisme reikt."

Macht

Een staat ontleent haar macht formeel aan 'de bevolking', maar in praktijk doorgaans aan een deel van de bevolking.

Heel lang waren dit de priesters, maar de Reformatie en de Verlichting onttroonden hen ten gunste van de wijzen - men herlas Plato.
Marx bedacht dat de boeren en de arbeiders de macht moesten overnemen; 'de hardwerkende Nederlander' is een moderne variant hiervan.
In het Romeinse Rijk en in Nazi-Duitsland waren dit de soldaten, dus werd het oorlog.
Na de oorlog leek het even of de wijzen weer aan de macht kwamen, maar zij werden al snel met behulp van politici vervangen door de handelaren. Zij vormen de huidige heersende kaste.

Steeds zie je weer dat als een kaste te veel macht naar zich toetrekt, er een crisis ontstaat en er een andere kaste aan de macht komt. Enkele malen waren dit de wijzen, maar lang hielden deze het nooit vol; wijsheid is nog geen politieke macht. Dit zien we nu ook weer: crisis, dus machtsverschuiving, dus modelverschuiving. Zo'n verandering is fundamenteel: strenger preken, meer vechten, machtiger 'arbeiders en boeren' (lees: partij-elite), het helpt niet meer. Zo helpt nu 'meer handelen in toekomstig geld' niet meer.

David Priestland: Merchant, Soldier, Sage. A New History of Power. Allen Lane 2012.
Bernard Hulsman: Marx zonder happy end; NRC Handelsblad 28 september 2012: 
"De Britse historicus David Priestland verklaart de crises in de wereldgeschiedenis door de machtswisseling van drie kasten: handelaren, wijzen en soldaten. De macht van de handelaren moet heden grondig worden ingeperkt."

Nu moeten de handelaren onttroond worden. Dit is een taak voor de politici - en hun stemmers.

Politici

Dit is geen eenvoudige taak. Zij zullen hun oplossingen niet kunnen vinden binnen het huidige systeem; zij zullen het systeem moeten gaan veranderen, en wel fundamenteel. Modern gezegd, moeten zij de kunst verstaan 'over hun eigen schaduw heen te stappen'. Dit vergt moed en eerlijkheid: valse beloften zullen hier falen.

De handelaren kennen geen grenzen, blijkbaar geen of nauwelijks morele grenzen, maar in elk geval geen fysieke grenzen in de nu geglobaliseerde wereld met computers die binnen de minuur aandelen kunnen kopen of verkopen, terwijl de staat deze fysieke grenzen wel kent en een democratische, dus langere procedure van besluitvorming heeft. Dus zullen de staten moeten samenwerken, dus, vanuit Nederland bezien, een sterk Europa op de kaart moeten zetten.

Wie hier zullen falen, zijn de politici
die de nationalistische kaart uitspelen,
die drijven op de onvrede van 'de hardwerkende Nederlander',
die niet het systeem maar de migranten de schuld van de crisis geven,
die de korte termijn boven de lange termijn stellen,
die voor alles hun herverkiezing op het oog hebben en
die daartoe de wensen van het ontevreden volk achterna lopen, dus
die zich laten leiden in plaats van leiding te geven.

Er zijn dus echt wijzen nodig om de handelaren (en hun consumenten) te beteugelen.

Veranderingen

Een wijze: kardinaal Peter Turkson, dus in dit geval ook priester:

"Als we bidden 'Uw koninkrijk kome', dan moeten we wel bedenken dat dat er alleen komt door onszelf."

"De morele kant [van de crisis] is dat winst door bankiers als doel gezien wordt, terwijl het een middel zou moeten zijn om bij te dragen aan het algemeen welbevinden. Banken hebben alrijd de functie gehad om geld dat anders maar blijft liggen, in handen te geven van mensen die er iets nuttigs mee doen, iets waar de samenleving beter van wordt. 
Daarnaast zie je dat mensen het leven soms reduceren tot werk, en daarmee belangrijke waarden omdraaien."

"In Ghana heb ik wel gezien wat de gevolgen zijn van een vrije markt tegen de achtergrond van global;isering. Gas maar na welke grondstoffen Ghana heeft: cacao, gouderts, bauxiet. Denk je dat er in Ghana maar ťťn chocoladefebariek is, of een aluminiumfabriek, of dat er goud wordt geproduceerd? 

Het gevolg van globalisering en een vrije markt is dat de lokale productie verdwijnt. Dat betekent dat er lokaal gene geld meer wordt verdiend, en dus ook niet kan worden uitgegeven."

'Ik ben niet blij met de vrije markt' - Kardinaal Peter Turkson is de financiŽle specialist van het Vaticaan. Hij wil een andere manier van bankieren - Monic Slingeland - Trouw 20 september 2012

Het economische systeem, en vooral de banken, zullen moeten veranderen. Het onderstaande geldt dus voor de banken zelf en, om het voor elkaar te krijgen, de politici. Aan verschillende punten van deze lijst wordt nu al gewerkt door onze regering, ons parlement, de gezamenlijke ministers van financiŽn in Europa, de Europese Commissie en het Europese Parlement. 
 
Meer oog voor de gemeenschap, minder voor 'het gretige individu'. 
Het doel van een bank mag niet alleen het behalen van winst en individuele rijkdom zijn; het algemene welzijn telt net zo hard mee - Dit is het Rijnlandse model.
Meer Rijnlandmodel, minder Angelsaksisch model. 
Meer kansen voor de locale productie, vooral in de armere landen. 
Banken moeten meer investeren, dus minder dividend uitdelen. 
Meer en beter toezicht op de banken. 
Kleinere, sterkere en eenvoudiger banken. 
Meer verplicht eigen vermogen van de banken als buffer voor als er iets fout gaat.
Als het fout gaat, zijn de bank zelf en de aandeelhouders de eersten die gewoon pech hebben; zij incasseren immers gaarne de winst - dus ook het verlies is voor hun rekening. 
De staat koopt geen banken meer op en geeft minder garanties af; de 500 miljard die er van de staten naar de wankele banken van Europa zijn gegaan, dit is wel genoeg geweest zo. 
Splitsing van de banken in een die service verleent en een die zelf handelt (lees: speculeert).
Lagere salarissen en geen of minder bonussen voor het personeel, in het bijzonder de top, van de banken. Dit proces is in Nederland al gaande. 
De staat bezondigt zichzelf niet aan speculatie op de financiŽle markt; biedt slechts service waar nodig.
Politici zijn eerlijk: ze doen geen valse beloften die ze nooit kunnen waarmaken en winden er geen doekjes om dat er veranderingen nodig zijn waarvan vele alleen in Europees verband mogelijk zijn.

De burger aan zet

Niet iedereen is politicus of bankier. Wel is iedereen burger, kiezer, klant en consument. Leg het bovenstaande lijstje kritisch en nadenkend naast de verkiezingsprogramma's van de politieke partijen en maak uw keuze.

Kunt u meer doen? Jawel: ons volgende stuk in deze reeks, het afsluitende, gaat daar over. Klik maar op "Volgende" zodra dit hier verschijnt.

De serie weblogs over De Crisis zijn bijeengezet in
Opiniestuk # 61: De Crisis 

Vorige Start Omhoog Volgende