Vorige Start Omhoog Volgende

Na de ramp en het bestand ...

... gaat Oekra´ne verder met een open grens

Weblog Tegenwicht # 174 
20 september 2014

De weblogs over Oekraine zijn bijeengezet in Opiniestuk # 62: Oekraine ... tussen Oost en West 

In memoriam

"Op 14 juli trof een verschrikkelijk lot de 298 inzittenden van vlucht MH17, onder wie 196 landgenoten." - Troonrede 2014

De stoffelijke resten van de slachtoffers zijn in grote ernst en waardigheid hier ontvangen en naar het identificatiecentrum gebracht. Er wacht de nabestaanden een langdurig rouwproces; zoiets kan jaren duren. 
 

Zullen de daders ooit gevonden en berecht worden? Vermoedelijk niet, want de bewijzen, Russisch afweergeschut bediend door Russen, zal allang terug in Rusland zijn, terwijl de daders, als ze nog leven, onvindbaar zullen blijven.

Dat de pro-Russische separatisten, bijgestaan door Russische militairen, hier schuldig aan zijn, daar twijfelt niemand meer aan. 

Getuigen hebben het afweergeschut gezien en elektronische berichten die zijn opgevangen, net voor ze in alle snelheid weer verwijderd werden, wijzen in die richting. De bewijzen op de grond zullen al lang verwijderd zijn. 

Bestand

Op 5 september is er een bestand, gesloten in Minsk in een internationaal gezelschap, waaronder Poetin van Rusland. Het is geen vredesbestand maar een wapenstilstand. Het kwam op een moment dat gunstig was voor de separatisten, nu gebleken is dat het Oekra´ense leger niet in staat is de opstandelingen, gesteund door Russische militairen, te verdrijven. 

De pas gekozen President Porosjenko legt nu wetten aan het parlement voor waarin de oostelijke regio Donbass vergaande autonomie krijgt, waaronder de controle over de grens met Rusland. Deze was al een gatenkaas waar Russische militairen en wapens gemakkelijk het land in konden komen. Dit zal dus zo blijven. 

Rusland ontkent

De deelname van Rusland aan de strijd is overduidelijk en door vele personen en instanties bevestigd; de colonnes waren ook te zien op satellietfoto's. De regering van de zelfbenoemde republiek bestond gaandeweg ook steeds meer uit Russen. Maar vrijwel dag na dag lazen we in de kranten het vaste zinnetje "Rusland ontkent". 

Wellicht om het imago wat op te poetsen, kwam er een colonne van 200 in het wit overgeschilderde legervrachtauto's Oekra´ne binnen met hulpgoederen voor de zo onderdrukte inwoners van Loegansk - vrachtwagens die blijkens inspecteurs en foto's voor een goed deel leeg of bijna leeg waren. Nog twee colonnes volgden. 

"Niemand durft het hardop te zeggen, behalve Ivan die te veel op heeft. In een van de gehuchten aan de grens zijn Russische tanks Oekra´ne in gereden. Hoeveel? Ivan is de tel kwijtgeraakt."
"Sporen van rupsbanden in het asfalt? Welnee, die zijn van tractoren, zegt een boer."
"Donderdag staken in Izvarine al 23 pantserwagens de grens over."
Jan Hunin; Oekra´ense dorpen zwijgen; De Volkskrant 18 augustus 2014.

Gesneuvelde Russische soldaten werden in het geheim in de nacht teruggebracht en door de Russische media in het geheel niet vermeld. Dit zou immers het imago van president Poetin en zijn steun uit het binnenland geen goed doen. Het zijn de moeders van deze soldaten geweest die de feiten in de openbaarheid brachten. 

De heer Poetin zal zich hierbij ongemakkelijk gevoeld hebben, zeker na het neerschieten van het vliegtuig. Zijn directe reactie hierop was ijskoud en logisch gezien absurd: Als Oekra´ne de oorlog niet voortgezet zou hebben, zou dit niet gebeurd zijn, dus Kiev is verantwoordelijk. Dat diezelfde oorlog op gang gekomen was door de Russische steun aan de separatisten en dat deze de raketten afgeschoten moeten hebben met vermoedelijk Russisch personeel, dit werd niet vermeld. 

Een kat in het nauw maakt rare sprongen

Zo is Rusland sterk voor een federale buurstaat - in Rusland zelf een zwaar taboe. En ja, de Russische soldaten waren "vrijwillig, in hun vakantie" daarheen gegaan. Getuigen vertellen een ander verhaal, hier andermaal het ComitÚ van Soldatenmoeders. De dames rapporteren dat er 15.000 dienstplichtigen gedwongen in Oekraine actief zijn, waarvan er een 400 gedood of gewond zijn. (NRC 28 augustus 2014

"De separatisten zijn veel beter bewapend. Zij beschermen zich eenvoudig tegen onze munitie, maar hun kogels komen dwars door onze vesten heen."
Onze tegenstanders hebben een onuitputtelijk wapenarsenaal. Onlangs heroverden we een kleine stad. Met wat we daar buitmaakten aan mortieren, kan het Oekra´ense leger drie maanden vechten. Na duizend zijn we gestopt met tellen. We hadden niet eens genoeg trucks om het mee te nemen."
Aldus voor Oekra´ne strijdende vrijwilligers in:
Michel Driebergen; De guerrilla van nerds, studentes en managementconsultants - Hoogopgeleide en ondernemende Oekra´ners strijden vrijwillig tegen de Russen. VN 6 september 2014. 

Minister Timmermans, NL, Buitenlandse zaken, in de VN Veiligheidsraad, 19 september:
"Een van de moeilijkste dingen in de omgang met de Russen is dat ze in ÚÚn adem zeggen dat ze geen invloed hebben op de separatisten, en tegelijk dat ze hun troepen zullen terughalen. Het is het een of het ander." (NRC 20 september 2014)

Intussen zijn er ook vele duizenden vluchtelingen naar Rusland gekomen of gebracht. 

Deze  gezinnen, werden "bij tienduizenden overgebracht naar ver afgelegen steden diep in SiberiŰ om daar nieuw bestaan op te bouwen". 

(New York Times 5 september; NRC 6 september 2014)

Vluchteling, station Donetsk - Per trein naar ... SiberiŰ? 

Wel, laten ze daar maar beter niet in opstand komen tegen hun nieuwe staat, want met oppositie weet men daar wel raad. Denk maar aan TsjetsjeniŰ. 

Hoewel: er demonstreerden op 21 september 20.000 mensen bij De Mars voor de Vrede tegen "de oorlogszuchtige Poetin" en "het hysterische patriottisme". 

Qua karakter kiest de heer Poetin altijd de vlucht naar voren. Bovendien is zijn doel door de nu geheel open grens al bereikt: Oost Oekra´ne staat nu geheel onder de Russische invloedsfeer; het gebied is in feite door Kiev opgegeven, zoals eerder al De Krim. Wel, daar is werk te doen want het gebied bestaat goeddeels uit sterk verouderde fabrieken en mijnen die vanuit Kiev met ruime subsidies in stand werden gehouden. De subsidie zal nu uit het oosten moeten komen. 

Oost en West

Intussen zit Oekra´ne opgescheept met een open grens en een zwaar verdeeld land, naast nog een vrijwel failliete economie. Hier zal de steun uit het Westen moeten komen. 

Oekra´ne is altijd al verdeeld geweest tussen een Westers westen en een Oosters oosten met scherpe sociale en culturele tegenstellingen. 

Oekra´ne: de strijd tussen burgerzin en paternalisme - Hubert Smeets, NRC Handelsblad 24 mei 2014 

In Oekra´ne is een ideologische strijd tussen twee wereld- en mensbeelden gaande. Per saldo is de crisis vooral een sociaal-cultureel conflict. Een conflict tussen 

een streven naar burgerzin (boud gezegd: de Maidan) en 

een behoud (even boud: de Donbass) van paternalisme.

In Oekra´ne lopen sociaal-culturele tegenstellingen dwars door alle lagen van de maatschappij heen. En ze worden, naarmate ze naar het Oosten opschuiven, steeds heftiger. 

De sociaal-culturele crisis in Oekra´ne is een conflict tussen polen. Tussen actief burgerschap en gelaten onderhorigheid. Tussen middenklasse en arbeidersklasse. Tussen riskant individualisme en veiligheid bij de beschermheer. Kortom, tussen een rationele en een relationele samenleving.

Het traditionele Sovjetdenken, waarin groepsbelangen belangrijker waren dan maatschappelijke waarden, heeft zijn kracht in grote delen van de samenleving verloren. 

" Het conflict gaat dwars door families en vriendenkringen heenö, aldus de filosofe Tatjana Zjoerzjenko uit Charkov. äHet gaat om de vraag waar Europa begint en waar het eindigt.ö

Dat die grens in oostelijke richting opschuift, dat hebben ze in Moskou ook heel goed door. 

Dat Oost-Oekra´ne paternalistisch en oligarchisch is, blijkt bijvoorbeeld uit het feit dat de rijkste man van Oekra´ne, de kolen- en staalmagnaat Rinat Achmetov, zich vrij plotseling tegen de 'Volksrepubliek Donetsk' keerde, waarna zijn 320.000 arbeiders - verplicht, op straffe van ontslag - tegen die 'republiek' demonstreerden. (NRC 21 mei 2914)

Die 'republiek' zelf gaat bepaald niet zachtzinnig te werk. Amnesty International en anderen rapporteren martelingen, ontvoeringen en zo meer. De NRC van 20 september toont akelige foto's van een vrouw aan een schandpaal, soldaat ernaast, die beschimpt en geschopt wordt. Zij had de soldaten van het Oekra´ense leger eten gebracht. Strijders van De Landstorm worden beschreven als ongedisciplineerd en na het ontbijt al dronken; die van het Russische leger als meer gedisciplineerd, beter getraind en beter bewapend. 

AbchaziŰ, Zuid-OssetiŰ, TransnistriŰ, De Krim, Donbass ...

Er zit een zich steeds herhalend patroon in het optreden van Rusland in zijn buurlanden. Onvrede wordt aangewakkerd in bepaalde regio's; er verschijnen soldaten, goed bewapend en getraind, in uniformen zonder staatsembleem, de 'groene of zwarte mannetjes' en het gebied wordt 'autonoom' verklaard - lees: Russisch protectoraat, door niemand verder als staat erkend. 

Er blijken ook steeds dezelfde commandanten op te duiken in het lijstje gebieden hierboven vermeld. Ook ServiŰ en BosniŰ worden in deze lijstjes genoemd. Een daarvan is bijvoorbeeld de huidige premier van 'De Volksrepubliek', de Rus Borodja. Een ander is Igor Smirnov, getraind in TsjetsjeniŰ, daarna overal opduikend, het laatst in de 'Volksrepubliek Donetsk' als militair commandant en Minister van Defensie. Onder hen ook de commandant Igor Strelkov ('De Schutter'), die Poetin in verlegenheid bracht met zijn tweet over het neergehaalde vliegtuig, snel verwijderd maar al geregistreerd door anderen, de man die eerder opdook in TjetsjeniŰ, TransnistriŰ en op De Krim. Voorts de Siberische Rus Vladimir Antjoefejev, vice-prmier van de Volksrepubliek Donetsk, die eerder minister van staatsveiligheid was in TransnistriŰ. 

Onrust stoken voor een 'Groot Rusland' - Geert Groot Koerkamp, Trouw 21 juli 2014 

Igor de Schutter brengt Poetin in verlegenheid - Igor Strelkov, de wilde krijgshistoricus, die de strijders in Oekra´ne aanvoert, vergaloppeert zich op Twitter. Hubert Smeets, NRC 19 juli 2014. 

De nieuwe man smeekt niet in Moskou; Vladimir Antjoefejev, vicepremier in Donbass; nieuwe leider ziet TransnistriŰ als voorbeeld - Hubert Smeets, NRC 30 juli 2014. 

Het is niet meer dan realistisch om te verwachten dat dit patroon zich zal doorzetten, met name in het Zuiden van Oekra´ne, waar de grote havenstad Marioepol ligt, via welke een doortocht naar TransnistriŰ mogelijk is of ook, de andere kant op, een doortocht naar De Krim. De grens ligt nu immers open en het Oekra´ense leger heeft onvoldoende verweer. Deze regio wordt door Poetin al Novorossija genoemd: Nieuw Rusland. 

Estland, Letland, Litouwen, Polen ...

Deze kleinere grenslanden vrezen dus ook zo'n sluipende invasie van hun grote buurland. Maar hier is een groot verschil: dit zijn NAVO-leden. Als ÚÚn NAVO-lid wordt aangevallen, zien alle NAVO-landen zich als aangevallen en zullen daarnaar handelen. 

Dit is de taal die Poetin verstaat en zelf ook spreekt. Ook het Westen voelt zich nu gedwongen deze taal, die in het Westen al verleden tijd leek te zijn geworden, weer te spreken. Poetin heeft het zelf opgeroepen, zo wordt daar dus gezegd. 

In de Westerse ogen concentreert de NAVO zich nu al aan de oostgrens omdat Rusland daar regio na regio annexeert en er duizenden soldaten heeft geconcentreerd. 

In de Russische ogen bewaakt het land zijn grenzen (of wil het de historisch genoemde grenzen herstellen) omdat de NAVO en de EU zo ver naar het oosten is opgerekt, verder dan in 1989 na de val van de Berlijnse muur en de DRR was afgesproken. Staat na staat koos daar immers zelf voor Europa in plaats van voor Rusland [*], dat zich nu - noodgedwongen? - op AziŰ is gaan richten. 

[*] In Bulgarije bijvoorbeeld het volk meer dan de regering: 
Hellen Kooijman, Bulgaarse Beeldenstorm - "Wij willen Poetin hier niet" - Activisten in Bulgarije beschilderen communistische monumenten uit verzet tegen de regering die zich laat ringeloren door Poetin - VN 17 mei 2014.

Beide beweringen zijn waar - en zulk soort dubbele waarheden zijn het lastigste type waarheid om onder ogen te zien. Dit gebeurt nu sinds kort dan ook. Zelfs Roel van Duijn, oud-pacifist maar ook Ruslandkenner, spreekt hier van een noodzaak tot militair ingrijpen. 

Al ben ik pacifist, militaire steun aan Oekra´ne mˇet - Roel van Duijn in Trouw 6 september 2014. 

"De heerser gaat ijskoud voort zijn tanks over de grens van het pro-westerse buurland te laten rollen. Hij weet dat hij in Oekra´ne mˇet winnen."

"Hij is het zelf die in koelen bloede zijn troepen opdracht geeft op Oekra´ense soldaten en burgers te schieten."

"Dit is het enige war Poetin respect voor heeft. Met zo'n krachtig militair-strategisch antwoord zal Poetin een gewapend conflict  met het Westen uit de weg gaan, maar zonder zal hij het voortzetten. Navo-lidmaatschap [van Oekra´ne] is het enige om te voorkomen dat Europa zich nog eens, zoals in 1938, laat overrompelen door een roofdier."

Ook GroenLinks, onze meest pacifistische politieke partij, schuift langzaam die kant op. En ja, in de rijksbegroting voor 2015 verhoogt Nederland voor het eerst sinds jaren weer het defensiebudget. Ook bood Nederland aan mee te strijden tegen de Islamitische Staat die in no time een enorm gebied veroverde in SyriŰ en Irak. Ook dit is vechten voor de Westerse Waarden. We leven waarlijk in een andere wereld nu, na de zomer van 2014 - of we hebben nu ineens in de gaten hoe die wereld er echt uitziet. 

Westerse Waarden

"Het Oekra´ense volk, zal zonder overdrijving de Europese waarden van een vrije en rechtvaardige samenleving verdedigen met zijn eigen bloed."

Zo begon de oproep van Joeri Androechovitsj, althans het citaat hieruit in de weblog # 168 dd 1 februari 2014 alhier - gevolgd door # 169 op 19 mei, ook over Oekra´ne. In het eerstgenoemde stuk zijn deze waarden al opgesomd en  gecontrasteerd met die uit het Oosten. We zagen dat niet "Het Oekra´ense volk" hiervoor vocht: een deel ervan vocht juist voor de Oosterse waarden. 

We hebben hier weer te maken met zo'n lastige dubbele waarheid: 

De Westerse waarden vinden wij waardevol, waard zelfs om er voor te vechten - maar ook: 

Er zijn ook mensen, hele staten zelfs, die de Oosterse waarden verkiezen, zoals die van de waarde van een sterke leider. 

Ook die tweede waarheid zullen we moeten erkennen of althans onder ogen moeten zien. Het (relatieve) waarheidsgehalte ervan kunnen we al zien in bijvoorbeeld LibiŰ, waar de sterke leider is weggevallen en er nu een anarchie is ontstaan van elkaar bestrijdende milities en een machteloze centrale regering. 

Het relatieve van de tweede waarheid zagen we in Irak. Daar viel de sterke leider Saddam Hussein weg, waarna de strijd tussen de stammen en godsdiensten pas goed losbarstte. In de hier zo gewaardeerde democratische verkiezingen wonnen de voordien onderdrukte sji'ieten de meerderheid, dus kwam er de si'ietische  premier Maliki. Deze nieuwe sterke leider begon meteen met het onderdrukken van de sunnieten, met alle gevolgen van dien, waaronder het feit dat deze zich vrij massaal aansloten bij de milities van de Islamitische Staat, waartegen nu zelfs Nederland ten strijde wil gaan. 

Het gaat er natuurlijk niet alleen om of een leider of regiem sterk is, het gaat er vooral om welke waarden er gevolgd worden. Zo heeft Europa geen sterk eenhoofdig leiderschap maar 28 staten die het allemaal met elkaar eens moeten worden, hetgeen natuurlijk meer tijd  (en compromissen) kost dan de besluitvorming in een staat waarin het staatshoofd binnen ÚÚn dag van alles kan veranderen, al dan niet gevolgd door het slaafse instituut dat dan Parlement, Doema of Volkscongres mag heten. Maar Europa heeft waarden. 

Het kan natuurlijk geen kwaad om kritisch te zijn op de eigen waarden - bijvoorbeeld die van het neoliberale kapitalisme en de vernietigende uitwerking daarvan op mens en milieu - en om eens rond te kijken naar andere goede waarden - bijvoorbeeld de veel meer vreedzame waarden van het boeddhisme als zich niet hechten aan het aardse begeren, eerbied voor alle leven. Ook is het goed om de relativiteit van de Westerse Waarden te beseffen, bijvoorbeeld dat democratie nog geen garantie is voor vrede en veiligheid, zoals we in Irak en Egypte kunnen zien, niet minder in IsraŰl en Gaza. 

Voorts moeten we de onaangename waarheid beseffen dat het gevaar voor Europa ook van binnenuit komt, gezien de hoge populariteit van de populistische euroscepsis. 

Toch heeft Europa waarden waar wij voor staan - en soms misschien zelfs voor moeten vechten, zij aan zij met de Koerden en de westerse Oekra´ners, die het goede voorbeeld gaven met 

"Het Oekra´ense volk, zal zonder overdrijving de Europese waarden van een vrije en rechtvaardige samenleving verdedigen met zijn eigen bloed."

De weblogs over Oekraine zijn bijeengezet in 
Opiniestuk # 62: Oekraine ... tussen Oost en West 

Vorige Start Omhoog Volgende