Vorige Start Omhoog Volgende

We vieren de vrijheid

Deel 2: Vrijheid tot ... en vrijheid van ...

Weblog Tegenwicht # 178, 
1 mei 2015


Laten we aan de hand van enkele voorbeelden eens kijken wat die vrijheid dan concreet inhoudt.

Fundamentele vrijheden

Nog in de oorlog, toen Nederland, Europa, nog onder onvrijheid leed, formuleerde president Theodor Roosevelt, VS, de vier fundamentele vrijheden: 

Vrijheid tot meningsuiting, 
Vrijheid tot religie, 
Vrijheid [vrijwaring] van vrees en 
Vrijheid [vrijwaring] van gebrek. 

Het onderscheid tussen beide typen vrijheid is ook gemaakt door Isaac Berlin. Deze onderscheidt ook positieve vrijheid en negatieve  vrijheid. Hierover spraken wij al in onze weblog 

# 132 - Wat is vrijheid? Dag, maand, partij ... van de vrijheid - 5 mei 2010 
'Vrijheid voor de kat is onvrijheid voor de muizen'
De passage over Berlin staat hier < klik maar.

Staat hier ook "Vrijheid van de markt" bij, het primaat van Europa (& VS en meer) na 1945? Ehmm... nee.

Laten we hier eens kijken naar vier van die iets concretere vrijheden, zoals deze in het Nederland van nu, 2015, vorm hebben gekregen:
 
De vrijheid tot
godsdienst & levensovertuiging, 
meningsuiting,
en
De vrijheid [vrijwaring] van
discriminatie en
kwetsing, belediging, laster, agressie - en zo meer.

Universele rechten van de mens (EVRM)

Eenieder heeft recht op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst.
Eenieder heeft recht op vrijheid van mening en meningsuiting.

Grondwet van Nederland

Niemand heeft voorafgaand verlof  nodig om door de drukpers gedachten of gevoelens te openbaren, behoudens ieders verantwoordelijkheid voor de wet. 

Vrijheid van godsdienst en levensovertuiging

Hierbij mogen we wel opmerken dat deze vrijheid lang niet in alle staten bestaat. Er zijn staten met een staatsgodsdienst, staten waarin je geen atheÔst mag zijn en genoeg staten waarin christenen nog geen kapelletje mogen bouwen, als ze hun leven al zeker zijn. Daarentegen mag iedereen hier een moskee bouwen en de islam of wat dan ook belijden, dan wel niets godsdienstigs belijden ofwel humanist of atheÔst zijn. Dit is een groot goed, dat we ons niet door Wilders cs laten afpakken. 

We laten ons ook niet leiden door de VS, waar de staat Indiana "religieuze vrijheid" garandeert, ook voor bedrijven, ... die 'dus' 
mogen weigeren medewerkers voor anticonceptie te verzekeren, een toegestane uitzondering op het nu verplichte zorgstelsel. 
Een bloemist hoeft geen bloemen te bezorgen bij een homo-huwelijk, 
een pizzabakker hoeft bij zo'n huwelijk de catering niet te verzorgen. 
Een bakker mag homoseksuelen als klant weigeren. 
Een huiseigenaar kan homoseksuelen als huurder weigeren. 
Bedrijven mogen transseksuelen weigeren in dienst te nemen. 
Opvattingen over anticonceptie, abortus en seks mogen leiden tot zulk soort weigeringen. 

Er zijn meer staten met zulke wetten, maar Indiana kent ook geen bepaling tegen discriminatie op basis van seksuele voorkeur. 
 
Guus Valk; Bakken voor homo's hoeft niet meer; NRC 2 april 2015

Vrijheid van meningsuiting

Deze is in Nederland ruim en in de VS nog ruimer. Sommigen vatten het op als vrijheid van haatuiting, belediging, dus maar lekker schelden en schimpen, waarbij zij geenstijl(.nl) in acht hoeven te nemen. Het internet staat er vol mee. 

Han Jansen maakt hierbij een zinvol onderscheid tussen wat hij noemt 
"enerzijds de ambachtelijke mening" (zelf door eigen denken bereikt, dus vrij) en 
"anderzijds de prefab mening" (door anderen gemaakt en doorgaans wijd verspreid door tal van media, dus niet of minder vrij, vaak zelfs met sociale druk en dwang bijna verplicht gesteld). 
Han Jansen; De vrije mening? Bres # 290, maart-april 2015, blz 68 ev. 

Aanzetten tot ...

Aanzetten tot haat, geweld en misschien ook polarisatie is in wetsartikelen verboden, maar de heer Wilders mag dit dan weer wel omdat hij als Kamerlid - althans in de Kamer zelf - onschendbaar is, maar ook mag hij het buiten de Kamer omdat hij daarmee als kamerlid deelneemt aan een maatschappelijk belangrijk debat. 

Aanzetten tot deelname aan een heilige oorlog, de jihad, dus tot geweld, is daarom verboden. Wat dit "aanzetten tot" nu juridisch gezien precies inhoudt is echter nog onduidelijk. Er vinden nu juist zulk soort processen plaats. Daarbij komt verheerlijken van ... ook als term op de proppen. 

Met dit aanzetten tot is meer aan de hand. Het wordt gaandeweg meer gebruikt in wetsvoorstellen; verheerlijken ligt dan al om de hoek als term. Zie maar:
 

Anorexia

Frankrijk nam onlangs twee wetten aan die het aanzetten tot en het verheerlijken van anorexia verbieden. 

Dit treft personen die aanzetten tot extreem vermageren en de zogeheten "pro-ana"- websites en fora over eetproblemen en -stoornissen waarop vooral meisjes vertellen en bespreken wat hen bezighoudt.

Het betreft ook modellenbureaus en mannequins op de catwalk die te mager zijn. Celstraf en boetes tot 75.000 euro hangen hen boven het hoofd. Dit zijn vaak arme en magere meisjes uit het Oostblok. 

ItaliŽ, Spanje en Israel kennen vergelijkbare wetten. 

In Nederland voelt staatssecretaris Van Rijn veel voor zo'n wet. CDA en SP spraken zich er al eerder voor uit met behulp van een door 10.000 personen ondertekende petitie. 

De kritiek hierop luidt dat het criminaliseren, straffen en uitstoten van magere meisjes niets helpt. 

Het proces dat hier bij deze meisjes speelt, anorexia, is veel ingewikkelder dan dat alleen een aanzetten tot of een verheerlijken van hen hiertoe brengt. Het zijn innerlijke  en maatschappelijk processen die hier een rol spelen, bijvoorbeeld het (gewenste) zelfbeeld en de plaats van de vrouw in de maatschappij. 

Bespreekbaarheid hiervan en zelfhulp door ervaringskundigen, eventueel therapie, werkt veel beter. Het gebeurt in het "Jij-huis" van de Stichting Jij in Rotterdam bijvoorbeeld. 
 
Frankrijk: al te mager model mag niet meer; Milou van Rossum; NRC 4 april 2015
Ook Van Rijn wil aanpak anorexia; Trouw 4 april 2015
Als een vrouw de draad kwijtraakt; Raymond van den Boogaard; NRC 15 april 2015
Modellen pesten werkt alleen maar  averechts; A. Willemse & E. v. Uden; Trouw 11 april 2015

 

Vereniging Martijn

De Hoge Raad verbood een jaar geleden deze vereniging vanwege het aanzetten tot en het verheerlijken van pedofilie, waarmee eigenlijk pedoseksualiteit bedoeld is, want een daad kan men verbieden (die is al verboden), maar een gevoel niet. Daarmee was ook de website van de vereniging verboden. 

De grond was niet strafrechtelijk - de vereniging had geen enkele wet overtreden, er waren gen daders en geen slachtoffers - maar civielrechtelijk, namelijk op grond van 'gevaar voor de openbare orde' en de onverenigbaarheid met een Europees verdrag tegen seksueel misbruik van kinderen. 

Bepalingen hiertegen stonden echter al in de strafwet. Iedereen moet zich in seksueel opzicht beheersen, daar is niets bijzonders aan en vrijwel iedereen doet dit ook, gesocialiseerd als wij zijn in onze opvoeding. 

Het ging dus niet om strafbare feiten, maar om het aanzetten tot en het  verheerlijken van. Dus om de vrijheid van meningsuiting en die van vereniging. Deze is nu beperkt. 

Er was een petitie. Het CDA pleit al langere tijd voor een wet die dit aanzetten tot en verheerlijken van verbiedt. 

De kritiek hierop luidt, naast die van de beperking van de genoemde grondwettelijke vrijheden, dat het criminaliseren en uitstoten van mensen met pedofiele gevoelens niets helpt, mogelijk zelfs het tegendeel van wat gewenst is oproept. 

Bespreekbaarheid hiervan en zelfhulp door ervaringskundigen, eventueel therapie, werkt veel beter. 

Voor therapie en preventie zijn er tal van instellingen; voor zelfhulp is er de NVSH-zelfhulpgroep JON

Zelfbeheersing is nodig en echt niet alleen voor pedo's; Maxim Februari; NRC 28 april 2015

Motorclubs

Intussen zijn motorclubs als de Hell's Angels niet verboden, hoezeer ook bekend en hoe vaak ook bewezen is dat leden daarvan, ook en juist in clubverband, zich bezighouden met allerlei criminele zaken als wapenbezit, (onderling) geweld en drugshandel. 


Zelfbeheersing

Heel Europa liep uit om te verklaren "Je suis Charles Hebdo" na de moord op de redactie van dit Franse satireblad. Satire, beledigen, kwetsen, belachelijk maken, het moet allemaal maar mogen. Het mag hier ook volgens de letter van de democratisch aangenomen wet. 

Maar is dit ook in lijn met de essentie van de democratie? 

Is deze niet eerder dat men juist de minderheden rechten geeft, serieus neemt, een stem geeft, ontziet? 
Behoort bij de essentie van de democratie niet juist dat de burgers elkaar vertrouwen dat zij de essentiŽle normen zelf in acht nemen? 
Behoort bij die normen niet juist dat men elkaar niet beledigt, kwetst, belachelijk maakt? 

Waar geen staatscensuur is - houden zo! - wordt verondersteld dat er zelfbeheersing, hier zelfcensuur is. Juist daarom hebben wij hier geen moraalpolitie nodig en willen wij dit ook niet; wij kunnen dit zelf wel. 

"Je mag het zeggen, maar het hoeft niet" 
"Je mag het zeggen, maar kun je misschien even nadenken over [of en] hoe je dit wil doen?"
Zelfcensuur, wen er maar aan; Annette Jansen; Trouw 24 januari 2015
 
"Door hun grotere vrijheid hebben Amerikanen een scherper gevoel voor zelfcensuur en eigen verantwoordelijkheid." - Berenson, geciteerd in NRC 6 mei, blz 5 - curs. Tw
 
Juriste en schrijfster Naema Tahir vraagt in haar nieuwe boek of we iets meer rekening willen houden met wat voor de ander heilig is. De ander, in dit geval: de westerse moslima. 
Mark Twain zei over de VS: "Dit land is gegrondvest op de vrijheid van meningsuiting en het verstand om die te gebruiken." - curs. Tw.
Ally Smid; Feministe met hoofddoek? Ja, dat kan; Trouw 14 februari 2015.
 
Hoewel: zie ook weblog # 102: Kwetsen: tolereren? 
"Als je alles wat iemand ooit zou kunnen gaan kwetsen uit de samenleving bant, houd je niets over."

Er is hier, en nog meer in Frankrijk, een aanzienlijke hoeveelheid moslims, een flinke minderheidsgroep - met juist hier alle rechten van dien, net zoals de joden die hebben. Bekend mag toch wel zijn dat hun religie en hun Profeet bij hen in zo hoog aanzien staat, dat belediging van islam en Profeet door hen als een ernstige schending van hun gevoel en hun rechten wordt gezien - vooral ook gevoeld. 

Voor het Westerse seculiere denken voelt dit wat vreemd aan, maar waarom zou de westerling zich hierin niet eens verdiepen om zijn landgenoten wat beter te begrijpen omdat dit voor hen klaarblijkelijk van groot belang is? Dit respecteren, minimaal tolereren? Net zo de magere meisjes en de mensen met pedofiele gevoelens zolang zij geen pedoseksuele daden verrichten  - wat de zeer ruime meerderheid van hen ook noch doet noch ook wil doen. 

Immers, ook deze minderheiden van landgenoten hebben het grondwettelijke recht op vrijwaring van kwetsing en belediging, laster. agressie en zo meer. Hiermee komen we in het tweede type vrijheidsrechten, die van vrijwaring van. 

Vrijwaring van discriminatie

Dit is artikel nr 1 van onze grondwet, kort gezegd: Iedereen die zich op Nederlands grondgebied bevindt, wordt in gelijke omstandigheden gelijk behandeld. Dus is discriminatie op grond van ras, afkomst, levensovertuiging of van welke grond dan ook verboden. Een goed artikel, waar de heer Wilders cs van af willen. Mooi niet! 

In praktijk echter regent het van de klachten van onze (deels) van elders afkomstige landgenoten, in het bijzonder die met wortels in Marokko, Turkije, Suriname en de Antillen - en die 'met een hoofddoekje'. Dit wordt zelden tot nooit echt vervolgd. 

Vrijwaring van kwetsing, belediging, laster, agressie - en zo meer

Juist bij dit grondrecht blijkt dat de vrijheden tot niet absoluut zijn. Deze vinden hun grenzen bij de vrijheid, dezelfde, van de ander. De vrijheid van de een stopt waar men de vrijheid van de ander schaadt. 

Daarmee is vrijheid geen individueel goed, maar een gemeenschappelijk goed, dat gerealiseerd dient te worden. Daartoe is consensus nodig, dus overleg, dus soms compromissen, en in alle gevallen ook zelfbeheersing, bij gelegenheid ook zelfcensuur. De burger staat iets van zijn individuele vrijheid en soevereiniteit af aan de gemeenschap, dus de staat - en deze op zijn beurt aan de Europese Gemeenschap - juist om die vrijheid gemeenschappelijk te realiseren. Als iedereen zijn gang maar gaat, lijkt er vrijheid te zijn, maar is deze er niet. Wilt u anarchie? Zie LibiŽ.

De onderliggende waarde of norm is die van tolerantie. Dit houdt niet alleen in het gedogen van wat men wel leuk vindt, maar juist ook van wat je niet zint, zelfs abject vindt.

Dit is een typisch Westerse verworvenheid, in de loop der eeuwen bereikt, die we op 5 mei best mogen vieren - en de rest van het jaar moeten zien waar te maken. Niet door wetten tegen het aanzetten tot of het verheerlijken van, maar door de deugd van gematigdheid, door zelfbeheersing, soms zelfcensuur. Onder de democratie ligt het basale vertrouwen dat mensen dit kunnen, willen en ook doen, zodat slechts de expliciete overtredingen per wet verboden en door de rechter gestraft worden.

Wij hebben hier geen moraalpolitie nodig: wij doen dit zelf wel. Wij weten immers dat vrijheid niet absoluut is, maar juist verantwoordelijkheid inhoudt en veronderstelt.

Vragen

Dit brengt ons op vragen als

Wat is vrijheid eigenlijk?
Is vrijheid verbonden met democratie?
Wat is democratie eigenlijk?
Hoe verhouden zich vrijheid, democratie en (on)gelijkheid?
Hoe verhouden zich vrijheid, democratie en veiligheid?

Hier zullen we het toch ook even over moeten hebben. 

Klikt u maar op "Volgende" - of ga terug naar Opiniestuk # 65 - Vrijheid.

Vorige Start Omhoog Volgende