Start Weblog Inhoud Wat is nieuw English

Opinie 18

OnFortuynlijk Tegenwicht


In memoriam:
Pim Fortuyn
Ü 6 mei 2002
.

 

Pim Fortuyn heeft tegenwicht gegeven, als kritisch burger der Nederlandse samenleving, met andere al even kritische burgers - en wel vanuit een visie dat ons land niet geleid wordt door "de overheid" als door een boven ons staande macht, maar door een bestuur van hiertoe gekozen burgers.

Er was ineens een opleving van de politiek, een schrik-wind of een verfrissende bries. Men schreef over een "re-politisering van de politiek", men schreef dat "de politiek was teruggegeven aan de burgers".  En inderdaad zijn er nieuwe bestuurders gekozen: geen doorknede politici maar 'onervaren' burgers.

Pim Fortuyn sprak ook de jongeren aan, hetgeen opmerkelijk is voor iemand in een driedelig pak met stropdas, die openlijk uitkwam voor zijn homoseksualiteit. 

Er zijn taboes doorbroken, er werden dingen bespreekbaar, dingen gezegd in het openbaar die voordien als niet correct beschouwd werden. De stem vanuit de wijken werd gehoord. De stem van gewone mensen, geen fascisten of zo.

Er is veel over te zeggen en er is heel veel over geschreven, te veel om zelfs maar in een lijst met de schijn van volledigheid hier op te nemen. We houden het kort en geven er slechts een lijst met enkele van de bronnen bij.

Er mag wel iets gezegd worden, want bijvoorbeeld het afschaffen van artikel 1 van onze grondwet is nu niet direct een optie van Tegenwicht. 

Wij signaleren drie trends en hebben het dan nog even over ideologie of het gebrek daaraan.

"Tegenwicht is een site voor kritische burgers van de Nederlandse samenleving.

Dit zijn mensen die uitgaan van het democratische bestel hier in Nederland.

Daarom spreken zij niet van "De Overheid" - dit is: degenen die boven ons gesteld zijn - maar van "het gekozen bestuur". Het land wordt bestuurd door gekozen mensen. Niet door 'van bovenaf' aangestelde mensen.

Tegenwicht wil hen kritisch volgen en zo nodig Tegenwicht bieden.

Waartoe? Tot een humane samenleving, dat wil zeggen; een samenleving met menselijke relaties van hoge kwaliteit. 

Die zijn er al zeker nu ook al, maar ze zijn beperkt en worden bedreigd.

Ze zijn beperkt in die zin dat 'blank met blank' relateert, Turken met Turken, Marokkanen met Marokkanen, Christenen met Christenen, Moslims met Moslims, enzovoorts enzovoorts. Ook zijn ze beperkt in de zin van: kinderen met kinderen, jongeren met jongeren, volwassenen met volwassenen. Maar is dit wel goed voor de toekomstige volwassen burgers?

Home page Tegenwicht

Een tv-cultuur 
Een haatcultuur 
Een klaagcultuur 
Hedonisme als ideologie? 
Hoe gaan we verder? 

Een tv-cultuur

We leven ineens in een televisie-democratie. Daarin gaat het meer om de persoon en diens 'uitstraling' dan om de inhoud van de ideeŽn van een groep mensen. Dit heeft gevolgen. Tv moet spannend blijven. Het beeld schijnt om de zoveel seconden, of sneller,  te moeten wisselen om de kijker aan de buis te houden. Zo krijgen we dan de one-liners, ook wel genoemd de 'Jip & Janneke taal". Politici moesten deze taal maar leren spreken, zo zeiden de campagneleiders.

Het gevolg is versimpeling. Complexe problemen worden in een of enkele woorden aangeduid. Dit is tot daar aan toe en het kan verhelderend zijn, maar werkelijke analyses en oplossingen laten zich niet in simplismen vangen. Vooral als men dan zo ook nog beloftes gaat doen, schept men valse hoop. Dit schept dan weer een probleem als de politicus dit later moet komen uitleggen en toch zijn uitstraling en populariteit wil behouden. Lukt dit niet, dan wordt hij snel vervangen en begint het verhaal weer opnieuw. De echte oplossing, die veelal meer tijd kost, laat echter nog steeds op zich wachten.

Een haatcultuur 

Er is veel gesproken over demonisering. Weliswaar werd Pim Fortuyn na zijn dood ineens gezien als een tweede Erasmus of Kennedy, voordien was er, naast verering, ook sprake van demonisering. Zodanig zelfs dat notoire advocaten hiervoor niet alleen politici, maar zelfs de gehele redactie van de NRC aanklaagden wegens het aanzetten tot haat tegen Fortuyn.  Op hun beurt begonnen de tegenstanders daarvan die advocaten weer aan te klagen wegens het aanzetten tot haat tegen de tegenstanders van Fortuyn. Voordien waren er al een paar honderd aangiften gedaan tegen Fortuyn zelf, ook weer wegens het aanzetten tot haat, in dit geval tegen moslims en buitenlanders. 
Wat een haat allemaal! Wat een haat-zaaierij, elkaar over en weer verweten! Terwijl het gaat om de vrijheid van meningsuiting - alsof die alleen zou gelden voor rechts of althans voor politiek correcte meningen. Maar politieke correctheid verandert met het weer.

Een gang naar de rechter valt nog aanvaardbaar te noemen als men conflicten op wil lossen - al lijkt het hier meer om politieke actie te gaan dan om waarheidsvinding door de rechter. Niet meer aanvaardbaar zijn de vele opgestuurde kogels en wapens naar politici, de bedreigingen en de hate-mails naar mensen met wie je het op een punt niet eens bent. Elsbeth Etty noemde dit de opkomst van "de haatcultuur" (NRC  26 mei 2002). Een week later, 2 juni, meldde zij zelf "ontelbare hate-mails" te hebben ontvangen. Zo gaat dit nu dus.

Andere kranten rapporteerden dat er, o.a. onder jongeren een haatcultuur ontstaan is die zich uit in honderden SMS berichtjes, e-mails en speciale haat-web-sites. Sinds 11 september 2001 hebben vooral moslims het risico hieronder te lijden, maar ook zo ongeveer een kwart van alle scholiere,

Een klaagcultuur 

Het is natuurlijk goed dat, als mensen klachten hebben, deze gehoord worden, maar klagen alleen zal niet helpen. Er is een sfeer ontstaan, onder andere in de nieuwere wijken, van 'Wij willen rustig in ons huisje leven in welvaart en welzijn. Zijn er problemen, dan moet 'de overheid' die problemen maar oplossen.' Dit wil zeggen: de problemen weghalen of weghouden, dus het verkeer, het lawaai, de rommel, de  buitenlanders, de jeugd en hun scooters - en natuurlijk de wachtlijsten. Daarentegen moet de auto vrij baan hebben en de belasting mag wel wat omlaag. 

Wij bespraken hier al eerder dat de moderne actiegroep en niet een is voor de zwakkeren, maar tegen bijvoorbeeld asielzoekers in de buurt - maar ook tegen jongeren en zelfs tegen speelplaatsjes voor jongere kinderen. Mondigheid als "de opstand van de bange burger". De mondige burger let op zijn eigen welzijn, klaagt en legt de zorg voor de gemeenschap bij de overheid - die dus faalt als het beleid niet gedragen en mede ontwikkeld wordt door de gemeenschap. Dus maar weer klagen. Maar zo komen we er niet.

Hedonisme als ideologie?

Dit is een hedonistische [*] cultuur, ook wel consumentisme genaamd. Men consumeert de eigen welvaart, hoopt op het eigen welzijn - wat zo niet lukt, waarna men de schuld projecteert op de moderne demonen.  Keus genoeg.

[* Het hedonisme is een filosofische stroming die het genieten als centrale waarde kiest.]

Nu hebben we tegenwoordig een beetje pech op het gebied van ideologieŽn:

Het christendom neemt af qua aantal aanhangers en is sterk met zichzelf bezig;

Het socialisme is verwaterd, verpaarst of vergrijsd, het werd kleurloos neo-socialisme;

Het kapitalisme ziet er vriendelijk uit, het werd neo-kapitalisme;

Het liberalisme is ook verwaterd, verpaarst of verbleekt; het werd kleurloos neo-liberalisme; 

Het linkse denken en de linkse levensstijl, sinds 1968 in zwang, zijn ineens verdacht geworden en worden als irreŽel gezien, als een vergissing;

De multi-culturele samenleving schijnt ineens een illusie te zijn;

Het (neo)conservatisme komt op, maar heeft weinig nieuws of concreets te bieden;

De islam biedt, ook voor moslims, nauwelijks een eigentijds persectief;

Nationalisme en isolationisme zijn natuurlijk niet politiek correct, maar ze herleven wel - zet een kaasstolp om Nederland en bouw  een hek om Europa... Zou het echt werken?

We vervallen zo zachtjesaan in nihilisme of hedonisme. Het moet leuk zijn, alles moet altijd leuk zijn. Politiek moet leuk zijn. Iedere les op school moet leuk zijn. Werk moet leuk blijven - niks 'rondje om de kerk'! Laten het het leuk houden. Maar daarmee komen we er niet.

Hoe gaan we verder?

We hebben een nieuwe visie op de samenleving nodig - niet alleen een verlanglijstje, zo stelde de LPF al in het begin van de formatie. Het CDA zegt 'We hebben al een visie voorhanden', de VVD keek wat bedremmeld en was even stil. Je kunt de paarse verworvenheden wel afbreken, maar wat bouw je op? Waar wil je naartoe?

Er is weer ideologie nodig, zo schreven Zijderveld en Houkema al (VN 12 mei 2002), maar de vraag is dus wel even: welke (meervoud) dan? Naar ons idee in elk geval niet dit hedendaagse hedonisme of consumentisme. Er zal iets langer nagedacht moeten worden.

Hoe vinden we een nieuw evenwicht tussen (doorgeschoten?) individualisme en zorg voor de gemeenschap, tussen rechten en plichten, tussen vrijheid en verantwoordelijkheid?

Hoe betrekken wij de jongeren, ook die van allochtone herkomst, op een positieve wijze bij de samenleving?

Waar vinden we eigentijdse zingeving, nu de oude modellen verbleken?

Wat wordt onze plek in een zich globaliserende wereld waarin een kaasstolp om Nederland en een hek om Europa niet meer mogelijk is?

Als de multi-culturele samenleving inderdaad een illusie is, hoe willen we dan toch met elkaar verder leven?

Het is alsof het debat hierover ineens weer opengebroken is. Het kwam al op gang direct na 11 september 2001 en het is "op flamboyante wijze" en "charismatisch", zoals vele kranten het beschreven, ook opgepakt - in elk geval op een manier die velen aansprak en die velen ertoe aanzette om weer mee te gaan doen met samenleven, debatteren en politiek - ook aan het geven van tegenwicht. Het is aan ons, de overlevenden, om het voort te zetten.

"Dode vissen drijven met de stroom mee, levendige zwemmen er tegenin"
(Ria Beckers)

Zie ook: Opinie # 28, dd 6 mei 2003

In memoriam... een jaar later ... en hoe verder? 
Een kritische terugblik in vogelvlucht, maar ook een blik vooruit

Lijst met enkele van de bronnen 
(zonder links)

 

Start Weblog Inhoud Wat is nieuw English