Opinie 16:

Imams hebben ook opinies

In ons land met zijn westerse en christelijke cultuur wonen heel wat moslims met hun oosterse en islamitische cultuur. Toen een imam zich uitsprak over homoseksualiteit ging er een storm van verontwaardiging door Nederland - het landje met de vrijheid van meningsuiting en het verbod tot discriminatie.
We hebben hier te maken met twee culturen en hun verhouding tot elkaar. We hebben te maken met de opvattingen in beide culturen over elkaar, over discriminatie en vrijheid van meningsuiting en in dit geval ook over homoseksualiteit. 

Eerst even de feiten 
Uitspraken
Reacties 
De rechtszaak 
Het Hoger Beroep 
De islam en de westers-christelijke cultuur 
De islam en homoseksualiteit 
Discriminatie en vrijheid van godsdienst en die van meningsuiting 
Kunnen we ook iets doen? 

Eerst even de feiten

Uitspraken

Begin mei 2001 zei imam Khalil E-Moumni van de An Nasr moskee te Rotterdam tijdens een interview in Nova dat volgens de islam homoseksualiteit een besmettelijke ziekte is die schadelijk is voor de samenleving. "Als deze ziekte zich verspreidt, raakt iedereen besmet en het kan tot uitsterven leiden." 
Dit was tijdens een gesprek over het geweld van jonge Marokkanen tegen homo's. Dat de imam tegen dit geweld gekant was werd uit het interview geknipt. Zijn opinie over homoseksualiteit haalde alle voorpagina's en bracht een enorme reactie teweeg.
Er spraken zich meer imams uit. Zo sprak de Amsterdamse imam Shafiqur Rehmaan de vrees uit  dat homoseksualiteit tot het uitsterven van de godsdienst zou leiden. 

End oktober van dat jaar deed imam Abdullah Haselhoef er nog een schepje bovenop. Deze imam was  min of meer de landelijke woordvoerder geworden toen na de aanslag van 11 september allerlei vragen over de islam naar boven kwamen. Hij had al in de NRC geschreven dat homoseksuele goede moslims zijn "mits zij niet toegeven aan hun gevoelens." Later sprak hij zich in een interview uit voor de doodstraf voor homoseksuelen "mits vier betrouwbare getuigen de daad van penetratie hebben gezien." Hij vervolgde met: "Dit soort straffen kunnen alleen worden toegepast als iedereen moslim is en als de meerderheid van die moslims ook het islamitisch strafrecht wil invoeren." 
Dit is dus niet het geval in Nederland.

Reacties

Er volgde een stortvloed van reacties, te veel om allemaal op te noemen. Uiteraard reageerden het COC en de Gay krant en menige organisatie. De politiek reageerde bij monde van de Tweede Kamer, minister Van Boxtel (Minderhedenbeleid) en premier Kok, terwijl de minister van Justitie een onderzoek begon om de intussen ingediende aangiften te behandelen. De pers reageerde met opiniestukken, meer nieuws over de eerstgenoemde imam en met ingezonden brieven.

Premier Kok zei dat deze imams "over de schreef" zijn gegaan en dat hun opmerkingen "niet kunnen in de Nederlandse samenleving." Zij kunnen "bedoeld of onbedoeld [..] bijdragen aan geweld tegen homoseksuelen."

Naast onderzoek en aangiften vonden er ook gesprekken plaats. Uitzetten ging ook Kok te ver: "Als je ze het land uitzet, kun je niet met ze praten." Er vonden diverse gesprekken plaats.

De rechtszaak 

De aanklacht was het opzettelijk discrimineren en het aanzetten tot discriminatie en haat. 
De imam werd vrijgesproken. Weliswaar oordeelde de rechtbank dat de uitspraken van El-Moumni op de televisie discriminerend waren, maar dat zij onder de vrijheid van godsdienst vallen omdat zij werden uitgesproken met een beroep op de Qur'an en andere heilige geschriften. 
Het Openbaar Ministerie gaat in beroep. 

Al eerder hadden bisschop Van Eijk, de Paus en kardinaal Simonis zich in gelijke zin uitgesproken. Een Paus kan hier niet vervolgd worden voor wat hij in Italië of Vaticaanstad zegt; Simonis is nooit aangeklaagd. Wel het Tweede-Kamerlid Leen van Dijke. Deze werd in Hoger beroep vrijgesproken omdat zijn uitspraken in de context van zijn geloof werden gedaan en zodoende, hoewel "op zichzelf genomen kwetsend", in strafwettelijke zin niet als beledigend konden worden aangemerkt.

Inmiddels is ook imam Haselhoef vrijgesproken in een dergelijke kwestie.

Het Hoger Beroep

Het Openbaar Ministerie ging in beroep, markant genoeg om andermaal vrijspraak te bepleiten. El Moumni heeft volgens het OM "wel onverantwoord gehandeld. Hij had beter moeten weten." 

Het COC was hier niet blij mee: 

Het Hof volgde de eis van het OM en sprak El Moumni vrij. Hij heeft zich volgens het Hof "niet schuldig gemaakt aan het opzettelijk discrimineren van homoseksuelen en het aanzetten tot discriminatie en haat." Volgens het Hof vallen zijn uitspraken onder de godsdienstvrijheid.

Opnieuw was de homo-beweging er niet blij mee. De redacteur van het blad Expreszo riep op om, als men dan toch legaal ziek was verklaard, zich dan ook ziek te melden en op het Plein in een bed te gaan liggen. 

De islam en de Westers-Christelijke cultuur

Laten we eerst opmerken dat er niet iets is als de islam, net zo min als het christendom bestaat. Er zijn vele stromingen en richtingen. Toch kent de islam niet iets als een 8 Mei Beweging die de kerk van binnenuit wil moderniseren, al bestaan er wel progressieve geestelijken (imam en kamerlid Ousama Cherribi inVN 26 mei 2001, p. 14) en stromingen die ook homo-huwelijken toestaan (Wieringa in NRC 19 mei 2001).

Toch zijn de verschillen groot. "De islamitische waarden staan haaks op de onze" (Pauline Sinnema in VN 26 mei 2001, p. 18). De westerse cultuur legt de nadruk op individuele vrijheid,  verantwoordelijkheid en ontplooiing, ook voor vrouwen, gebaseerd als zij is op rationaliteit en vooruitgangsgeloof. De oosterse cultuur stelt vooral de collectieve belangen voorop, waaronder de bevolkingsgroei; het is veel meer een mannencultuur die is gebaseerd op heilige geschriften uit het verleden zoals die dus vooral door mannen worden uitgelegd. De islam neigt tot conservatisme en orthodoxie. 
Redenen voor Mohammed Rabbae om hier een plek voor te vragen, een soort Staphorst voor de moslims, maar voor zijn collega-Kamerlid imam Ousama Cherribi juist om voor een "Oranje-islam" te pleiten, een hier te ontwikkelen liberale tak van de islam. het denken in de islam heeft volgens Cherribi sinds de twaalfde eeuw stilgestaan (VN 26 mei 2001). 

Dat de islam weinig vrouw-vriendelijk is blijkt overduidelijk uit "het drama van de verplichte maagdelijkheid", zoals een artikel hierover in OPZIJ van november 2001 het noemt. Volgens Sinnema (zie hierboven) voelen bijvoorbeeld Marokkaanse vrouwen zich sociaal minderwaardig en seksueel slecht voorgelicht. 
Anderen echter betogen dat de Qur'an zelf helemaal niet vrouw-onvriendelijk is. Het probleem is dat de uitspraken daarin door mannen zo worden geïnterpreteerd. Zo is het verplichte hoofddoekje nergens in de Qur'an terug te vinden. Ook mogen vrouwen onderwijs volgen, "kennis vergaren van de wieg tot het graf" (Jantina Russchen, Wegener Dagbladen 6 oktober 2001).
De Qur'an kent wel voorschriften voor "welgevoegelijke kleding"  en stelt de man in gezag boven de vrouw - hetgeen ook de bijbelse geschriften niet vreemd is. Anderzijds wordt aan vrouwen weer menig recht toegekend. 

De imams nu, maken zich zorgen; zij zien de vrouwen steeds onafhankelijker worden en de homoseksualiteit oprukken. Een reactie is om een vijandbeeld te creëren, om het westen als islam-vijandig af te schilderen, als verdorven en duivels. In een tijd van Marokkaanse potenrammerij is de homoseksuele medemens dan heel geschikt als zondebok - dacht men dus.

De islam en homoseksualiteit

In de islamitische cultuur wordt er niet zozeer onderscheid gemaakt tussen hetero- en homoseksualiteit, eerder tussen de actieve en passieve rol in de seksualiteit. De actieve rol geldt als mannelijk en eervol, de passieve rol als vrouwelijk en, voor mannen, als eerloos.

De bronnen zijn hierover eenstemmig.

"In de achttiende eeuw was het bijvoorbeeld heel gebruikelijk dat een sultan drie van zijn vier ministers uit homoseksuelen koos. De viziers (de ministers) namen de knapste en de aantrekkelijkste jongens (de içoglanlar) in dienst om hen te ontdoen van hun 'moeilijk uit te trekken' kostuums.
Homoseksualiteit kwam niet alleen in de paleizen voor, maar ook daarbuiten.
Het celibataire leven van de Ottomaanse Yeniçi-soldaten was ondragelijk. Om hun leven enigszins plezierig te maken, had elke beroepsmilitair verkering met loopjongens (Civelek), die stage liepen om [zich] het beroep van krijger eigen te maken." (Tuncay Çιnιbulak in Metro, 12 juni 2001).

"Enerzijds wordt homoseksualiteit door de islamitische wereld verketterd, anderzijds is de heimelijke seksuele omgang tussen (jonge) mannen in diezelfde wereld wijd verspreid. Dit lijkt moeilijk met elkaar te rijmen. 
Een mogelijke verklaring hiervoor valt te lezen in [...] Islamic homosexualities, History and Literature, van O. Murray & Will Roscoe. In culturen waar het om eer en schande gaat, en niet zoals bij ons om schuld en boete, kunnen homoseksuele variaties gedijen in de privé-sfeer. Zolang niemand weet krijgt van deze zondes, is er niks aan de hand. Homoseksualiteit is bij uitstek een zaak van geheim en zwijgplicht. In dat licht is het idee van 'uit de kast komen'  de islamitische cultuur, waar de eer van de familie vereist dat seks privé en verzwegen blijft, vreemd. [...]
Vanuit strikt religieuze overwegingen is homoseksualiteit dus niet toegestaan, maar wanneer die heimelijk en achter gesloten deuren plaatsvindt, wordt ze wel gedoogd."
(Achmed is geen homo, door Tom Kellerhuis, HP / De Tijd 18 mei 2001).

Een lucide en zeer informatieve bron is het artikel van Saskia Wieringa, Liefde in het licht van Allah; Godsdiensten gebruiken homohaat als bindmiddel, in NRC 19 mei 2001.

Discriminatie en vrijheid van godsdienst - en die van meningsuiting

Nu eens horen we het geluid van de zelfbewuste orthodoxie die een beroep doet op godsdienstvrijheid en vrijheid van meningsuiting, dan weer horen we mensen die zich verongelijkt en onbegrepen voelen een beroep doen op het verbod van discriminatie. 

Meten met twee maten? Daar weten wij Nederlanders ook wel raad mee, zo betoogt Ali Eddaoudi. 

"Nederland meet met twee maten. Extreem-rechts mag demonstreren en de imam mag niet vinden dat homoseksualiteit een ziekte is en een bedreiging vormt voor de samenleving. Er mogen wel anti-islamitische boeken geschreven worden, maar doe je dit met het jodendom, dan ben je een antisemiet.
Je zou bijna kunnen zeggen dat Politieke Correctheid door Nederlanders is uitgevonden." 

Kennelijk hebben wij hier ook een cultuur die aan verschuivingen onderhevig is. 

"De onschendbaarheid van de islam is opgeheven; de homo's hebben de strijd om de gunst van de publieke opinie voorlopig gewonnen. Hoe is deze machtsverschuiving te verklaren?
Twee dingen werden na de uitspraken van de Rotterdamse imam El-Moumni en zijn collega's vrij snel duidelijk: vrijheid van meningsuiting is nog steeds niet echt populair in Nederland, en de tot voor kort bijna onschendbare positie van de moslims is ernstig aangetast."

Aldus Croughs, Bart, Vrije meningsuiting? Nu even niet voor moslims! in HP/De Tijd 25 mei 2001. Een uitstekende en heldere analyse die eerder verwijst naar de grilligheden van onze eigen samenleving dan  naar die onwetende imams met hun vreemde opvattingen.  

Wat ons betreft mag een bisschop (opiniestuk #2), kardinaal, Paus of imam zijn mening zeggen als hij die heeft. 

Het is vreemd dat een rechtbank en een Hof dit slechts vanuit de vrijheid van godsdienst toestaat en zich niet beroept op de vrijheid van meningsuiting. Er zijn voldoende humanitaire redenen om dit soort uitingen, in redelijke bewoordingen geuit, toe te staan zonder direct in kwalijke discriminatie te vervallen. Pas dan zijn de opvattingen ook bespreekbaar en vatbaar voor discussie en verandering. Hoe kort geleden is het nog dat ook in de gehele westerse wereld homoseksualiteit officieel als een ziekte werd beschouwd? Slechts door er kritisch en openbaar over te spreken is dit veranderd.

"Wat is dat eigenlijk voor een tolerante samenleving die een baard in een soepjurk die vertolkt wat negentig procent van de in Nederland wonende moslims denkt - namelijk dat homo's lijden aan een ziekte die te vuur en te zwaard bestreden moet worden - niet verdragen kan? Is het niet juist het kenmerk van vrije meningsuiting dat vooral de onwelgevoeglijke, schandelijke, van alle heersende normen afwijkende mening beschermd dient te worden?" Theo van Gogh in VN 26 mei 2001.
"Alleen vrije meningsuiting kan ons vrije burgers reden van de barbarij. Laat de imams daarom zeggen wat ze willen - want juist daarin verschilt onze samenleving zich van die van hen."

Kunnen we ook iets doen?